——————————

สถานการณ์การระบาดของโรคไข้หวัดใหญ่ในปี 2568

อัปเดตสถานการณ์ระบาดปี 2025 (พ.ศ. 2568) ในปี 2568 ที่ผ่านมา ประเทศไทยเผชิญกับการระบาดของไข้หวัดใหญ่ที่ค่อนข้างสูงกว่าค่าเฉลี่ยย้อนหลัง พบว่ามีจำนวนผู้ป่วยสูงกว่าค่าเฉลี่ยย้อนหลังอย่างมีนัยสำคัญ โดยมีจำนวนผู้ป่วยสะสมรวมทั้งปีสูงถึงประมาณ 1,194,342 ราย จากรายงานของกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข (สัปดาห์ที่ 53) พบกลุ่มเป้าหมายที่น่ากังวลที่สุดคือกลุ่มเด็กเล็กช่วงอายุ 0-9 ปี ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีอัตราการป่วยสูงสุด โดยเฉพาะเด็กในช่วงวัยเรียนอายุ 5-9 ปี นอกจากนี้ยังมีรายงานตัวเลขผู้เสียชีวิตสะสมรวมตลอดทั้งปีสูงถึง 129 ราย ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความรุนแรงของโรคที่ยังคงต้องเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง

ข้อมูลสายพันธุ์ที่ระบาดในช่วงต้นปี 2569

จากการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาในช่วงต้นปี 2569 (ระหว่างเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์) ข้อมูล ณ สัปดาห์ที่ 7 ของกรมควบคุมโรค ระบุว่าประเทศไทยยังคงเผชิญกับการระบาดของเชื้อไข้หวัดใหญ่ทั้ง 2 สายพันธุ์หลัก โดยสายพันธุ์ที่พบอุบัติการณ์การเกิดโรคมากที่สุดคือ สายพันธุ์ A (ประกอบด้วยชนิด H1N1 และ H3N2) ในขณะที่ สายพันธุ์ B (ตระกูล Victoria) พบรองลงมาตามลำดับ การแพร่กระจายของสายพันธุ์ที่หลากหลายในช่วงต้นปีนี้ จึงเป็นสัญญาณสำคัญที่ประชาชนควรเร่งสร้างภูมิคุ้มกันเพื่อลดความเสี่ยงในการรับเชื้อและลดความรุนแรงของโรค

ทำไมต้องรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่?

ในเด็กเล็กและผู้ที่มีโรคประจำตัว (เช่น หอบหืด หรือโรคปอด) ไข้หวัดใหญ่ไม่ใช่แค่ไข้หวัดธรรมดา แต่มันสามารถทำให้เกิด ปอดอักเสบ (Pneumonia), ระบบหายใจล้มเหลว หรืออาการชักจากไข้สูงได้ การฉีดวัคซีนจะช่วย ลดความรุนแรงของโรค และ ลดโอกาสในการนอนโรงพยาบาล ได้อย่างชัดเจน

ทำไมรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปีแต่ยังติดเชื้อได้?

• เชื้อกลายพันธุ์: ไวรัสไข้หวัดใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงหน้าตา (Antigenic Drift) ตลอดเวลา วัคซีนจึงต้องปรับสูตรทุกปีเพื่อให้ใกล้เคียงกับเชื้อที่ระบาดที่สุด
• ระดับภูมิคุ้มกัน: ภูมิจากวัคซีนจะค่อยๆ ลดลงหลังจาก 6-12 เดือน
• วัคซีนไม่ได้ป้องกัน 100%: เป้าหมายหลักของวัคซีนคือป้องกัน “อาการหนัก” และ “การเสียชีวิต” แม้ติดเชื้ออาการจะเบากว่าคนไม่ฉีดมาก

——————————

FluMist คืออะไร? ต่างจากวัคซีนแบบฉีดอย่างไร?

FluMist (ฟลูมิสต์) คือ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ชนิด “เชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์” (Live Attenuated Influenza Vaccine – LAIV) ในขณะที่แบบฉีดส่วนใหญ่เป็น “เชื้อตาย”

ข้อดีของ FluMist

• ไม่เจ็บตัว: เหมาะมากสำหรับเด็กที่กลัวเข็ม ลดความฝังใจในการหาหมอ
• เลียนแบบธรรมชาติ: เนื่องจากพ่นเข้าจมูก ร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกันที่ “เยื่อบุทางเดินหายใจ” (IgA) ซึ่งเป็นจุดที่เชื้อตัวจริงเข้าสู่ร่างกาย จึงดักจับเชื้อได้เร็ว
• ประสิทธิภาพ: งานวิจัยระบุว่าในเด็กเล็ก (2-17 ปี) ประสิทธิภาพในการป้องกันอาจสูงกว่าหรือเทียบเท่าแบบฉีด

ปัจจุบัน FluMist ที่ใช้ในไทยครอบคลุม 3 สายพันธุ์หลัก (Trivalent) ตามคำแนะนำของ WHO ได้แก่: สายพันธุ์ A (H1N1) สายพันธุ์ A (H3N2) และสายพันธุ์ B (Victoria lineage)
(หมายเหตุ: ปัจจุบันสายพันธุ์ B ตระกูล Yamagata แทบไม่พบการระบาดทั่วโลกแล้ว วัคซีนรุ่นใหม่จึงปรับเป็น 3 สายพันธุ์ครับ)

วิธีการให้วัคซีน

• คุณหมอจะใช้ไซริงค์พิเศษที่มีหัวพ่นละออง พ่นเข้าไปในรูจมูกทั้ง 2 ข้าง (ข้างละ 0.1 มล.)
• เด็กสามารถหายใจได้ตามปกติ ไม่ต้องสูดดมแรงๆ
• หากเด็กจามทันทีหลังพ่น ไม่จำเป็นต้องพ่นซ้ำ

ข้อควรระวัง: เนื่องจากเป็นวัคซีน “เชื้อเป็น” จึงห้ามใช้ในเด็กที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง, เด็กที่กินยาแอสไพรินประจำ หรือเด็กที่เป็นหอบหืดรุนแรง

หากคุณพ่อคุณแม่สนใจ หมอสามารถตรวจเช็กประวัติสุขภาพของน้องเบื้องต้นให้ก่อนได้ครับ ว่าน้องมีข้อบ่งชี้หรือข้อห้ามในการใช้แบบพ่นหรือไม่?

ใครที่ควรได้รับ FluMist?

• เด็กอายุ 2 ปีขึ้นไป จนถึงผู้ใหญ่ที่มีอายุไม่เกิน 49 ปี
• เด็กที่ กลัวเข็ม หรือมีประสบการณ์ที่ไม่ดีกับการฉีดวัคซีน
• เด็กทั่วไปที่ไม่มีข้อห้าม (ตามที่ระบุใน ข้อห้าม และผู้ที่ “ไม่ควร” รับวัคซีนชนิดพ่น)* เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันด่านหน้าบริเวณทางเดินหายใจ

ข้อห้าม และผู้ที่ “ไม่ควร” รับวัคซีนชนิดพ่น

เนื่องจากเป็น “เชื้อเป็น” ที่ทำให้อ่อนฤทธิ์ลง จึงมีข้อจำกัดเข้มงวดกว่าแบบฉีดครับ:

• เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี หรือผู้ที่อายุ 50 ปีขึ้นไป
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง (เช่น ทานยากดภูมิ, ป่วยเป็นมะเร็ง, ติดเชื้อ HIV)
• เด็กที่มีประวัติหอบหืด (Asthma) หรือมีอาการ “หายใจเสียงวี้ด” (Wheezing) ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา (เพราะอาจกระตุ้นให้หอบได้)
• เด็กที่กินยา Aspirin เป็นประจำ
• หญิงตั้งครรภ์
• ผู้ที่แพ้ ไข่ อย่างรุนแรง (Anaphylaxis) หรือแพ้ส่วนประกอบในวัคซีน (เช่น เจลาติน)
• ผู้ที่เพิ่งได้รับยาต้านไวรัสไข้หวัดใหญ่ (ต้องเว้นระยะห่าง)

ผลข้างเคียง และอาการแสบจมูก

• แสบจมูกไหม? ส่วนใหญ่ ไม่แสบครับ แต่น้องอาจจะรู้สึก “ยิบๆ” หรือคัดจมูกเหมือนมีน้ำมูกชั่วคราว
• ผลข้างเคียงที่พบบ่อย: คัดจมูก, น้ำมูกไหล, ปวดศีรษะ, เจ็บคอ หรือมีไข้ต่ำๆ
• อาการเหล่านี้มักหายไปเองภายใน 1-2 วันครับ

การเตรียมตัวก่อนรับวัคซีน

• สุขภาพทั่วไป: น้องต้องไม่มีไข้ ไม่ป่วยหนัก (ถ้ามีน้ำมูกเล็กน้อยแต่ไม่มีไข้ พ่นได้ครับ)
• การแจ้งประวัติ: สำคัญมาก! ต้องแจ้งหมอหากน้องมีโรคประจำตัวเรื่อง ปอด หอบหืด หรือแพ้ยา/อาหาร
• การกินยา: หากน้องเพิ่งกินยาต้านไวรัสไข้หวัดใหญ่มา (เช่น Tamiflu) ต้องแจ้งหมอ เพราะยาจะไปฆ่าเชื้อในวัคซีนจนไม่ได้ผลครับ

หลังรับวัคซีนปฏิบัติตัวอย่างไร และ “ล้างจมูกได้ไหม?”

• การล้างจมูก: “ห้ามล้างจมูกทันที” ครับ หมอแนะนำให้งดการล้างจมูกอย่างน้อย 2-4 ชั่วโมง เพื่อให้วัคซีนจับกับเยื่อบุจมูกได้เต็มที่
• พฤติกรรม: ใช้ชีวิตได้ตามปกติครับ ไม่ต้องงดอาบน้ำหรือทำกิจกรรมใดๆ

“ถ้าจามทันทีหลังพ่น ทำอย่างไร?” ไม่ต้องพ่นซ้ำครับ (No need to re-dose) ตัวยาถูกออกแบบมาให้ดูดซึมเข้าเยื่อบุได้รวดเร็วมาก แม้น้องจะจามหรือสั่งน้ำมูกหลังจากพ่นไปแล้วเพียงไม่กี่วินาที ปริมาณวัคซีนที่เหลืออยู่ก็เพียงพอที่จะกระตุ้นภูมิครับ

ทำอย่างไรถ้ามีไข้หลังรับวัคซีน

• สามารถทานยาพาราเซตามอล (Paracetamol) ตามน้ำหนักตัวเพื่อลดไข้ได้ครับ
• เช็ดตัวลดไข้ตามปกติ อาการมักจะดีขึ้นเร็วมากภายใน 24 ชั่วโมง

ข้อควรระวัง: ห้ามใช้ยา Aspirin ในเด็กหลังรับ FluMist อย่างน้อย 4 สัปดาห์

คำแนะนำสำหรับ เด็กเล็กที่ “ไม่เคย” รับวัคซีนไข้หวัดใหญ่มาก่อน

หากน้องอายุ 2 ปีขึ้นไปแต่ยังไม่ถึง 9 ปี และนี่เป็นการฉีด/พ่น ครั้งแรกในชีวิต ต้องรับ 2 โดสครับ โดยเว้นระยะห่างจากเข็มแรกอย่างน้อย 4 สัปดาห์ เพื่อกระตุ้นภูมิให้สูงพอ ส่วนปีต่อๆ ไปค่อยรับปีละ 1 ครั้งครับ
หากน้องมีนัดรับวัคซีนตัวอื่นอยู่พอดี สามารถพ่น FluMist  ไปพร้อมกันได้  ยกเว้นว่าตัวที่จะรับเป็นวัคซีนเชื้อเป็น (เช่น หัด หรืออีสุกอีใส) แล้วไม่ได้นัดวันเดียวกัน กรณีนี้ต้องรอให้ครบ 4 สัปดาห์ก่อนถึงจะพ่นได้

หากเด็กเพิ่งหายจากไข้หวัดใหญ่และทานยาต้านไวรัสจนครบแล้ว จะต้องเว้นระยะห่างนานเท่าไร เพื่อรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่

เป็นคำถามที่สำคัญและแสดงว่าคุณพ่อคุณแม่ละเอียดมากครับ ในฐานะหมอปอดเด็ก หมอให้ความสำคัญกับเรื่อง “Timing” หรือจังหวะเวลามาก เพราะ FluMist เป็น “วัคซีนเชื้อเป็น” ซึ่งยาต้านไวรัสอย่าง Tamiflu จะไปออกฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อในวัคซีน ทำให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันไม่ได้ผลครับ หมอขอสรุปแนวทางปฏิบัติที่เป็นมาตรฐานสากล (CDC และ AAP) ไว้ดังนี้ครับ:

1. ต้องเว้นระยะห่างนานเท่าไหร่?

• หากเพิ่งกินยาต้านไวรัสเสร็จ: ต้องเว้นระยะห่างอย่างน้อย 48 ชั่วโมง (2 วัน) หลังจากหยุดยาต้านไวรัส (เช่น Oseltamivir หรือ Tamiflu) ถึงจะเริ่มพ่นวัคซีน FluMist ได้ครับ
• หากพ่นวัคซีนไปแล้ว แล้วต้องกินยาต้านไวรัส: หากน้องพ่น FluMist ไปแล้วเกิดโชคร้ายติดเชื้อหรือต้องกินยาต้านไวรัสภายใน 2 สัปดาห์ (14 วัน) หลังพ่นวัคซีน ให้ถือว่าวัคซีนโดสนั้น “อาจจะไม่ได้ผล” และควรปรึกษาหมอเพื่อพิจารณาฉีดแบบเชื้อตายซ้ำ หรือพ่นใหม่หลังจากหยุดยาไปแล้ว 48 ชั่วโมงครับ

2. ยังแนะนำให้พ่นอยู่ไหม? ยังแนะนำครับ แต่ต้องดูบริบทดังนี้:

• ถ้าเว้นระยะครบแล้ว: แนะนำให้พ่นได้ตามปกติครับ เพราะยาต้านไวรัสจะถูกขับออกจากร่างกายหมดแล้ว ไม่รบกวนการทำงานของวัคซีน
• ถ้าไม่อยากรอ: หากคุณพ่อคุณแม่กังวลเรื่องการระบาดในช่วงที่ต้องรอ (2 วันหลังหยุดยา) และไม่อยากเสียเวลา หมอแนะนำให้เปลี่ยนมาใช้ “วัคซีนแบบฉีด (Inactivated Vaccine)” แทน เพราะแบบฉีดเป็นเชื้อตาย ยาต้านไวรัสจะไม่มีผลต่อประสิทธิภาพของวัคซีน สามารถฉีดได้ทันทีโดยไม่ต้องรอ

สรุปคำแนะนำ หากน้องเพิ่งหายจากไข้หวัดใหญ่และทานยา Tamiflu จนครบ:

1. รอ 2 วัน หลังยาเม็ดสุดท้าย แล้วค่อยมาพ่น FluMist
2. ตรวจร่างกายซ้ำ ว่าไม่มีอาการไอจามรุนแรง หรือหายใจวี้ด (Wheezing) ซึ่งมักพบตามหลังการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ในเด็กบางคน หากปอดยังไม่เคลียร์ หมออาจพิจารณาให้เลื่อนไปก่อนหรือเปลี่ยนเป็นแบบฉีดครับ

ถ้ารับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ครั้งล่าสุดเมื่อธันวาคมปีที่แล้ว ปีนี้จะรับครั้งถัดไปได้เมื่อไร?

ตามรอบการรับวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในประเทศไทย หมอแนะนำดังนี้ครับ

คำแนะนำสั้นๆ: น้องสามารถรับวัคซีนปีนี้ได้ตั้งแต่ช่วง “เมษายน หรือ พฤษภาคม” เป็นต้นไปครับ

เหตุผลและรายละเอียดที่หมอปอดอยากให้คุณพ่อคุณแม่ทราบมีดังนี้ครับ:

1. รอบของวัคซีน: วัคซีนไข้หวัดใหญ่ในไทยจะมีการปรับเปลี่ยน “สายพันธุ์” ให้เป็นปัจจุบันที่สุดปีละ 2 ครั้ง คือ รอบซีกโลกเหนือ (มักมาช่วงปลายปี) และ รอบซีกโลกใต้ (มักมาช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม)
2. ทำไมต้องฉีดช่วงนี้? เนื่องจากประเทศไทยมีการระบาดใหญ่ 2 ระลอก คือช่วงฤดูฝน (มิถุนายน-ตุลาคม) ซึ่งระบาดหนักที่สุด และช่วงฤดูหนาว (มกราคม-มีนาคม) การฉีดในช่วง เมษายนหรือพฤษภาคม จะช่วยให้ภูมิคุ้มกันขึ้นสูงพอดีก่อนเข้าสู่ฤดูระบาดใหญ่ครับ
3. ระยะห่างจากเข็มก่อน: แม้จะเพิ่งฉีดไปเมื่อธันวาคมปีที่แล้ว แต่เมื่อก้าวเข้าสู่ปีใหม่และมีวัคซีนสูตรใหม่ (สูตรปี 2026/2569) ออกมา น้องสามารถรับได้เลยครับ โดยขอให้ห่างจากเข็มล่าสุดอย่างน้อย 4 สัปดาห์ (1 เดือน) ซึ่งกรณีของน้องที่ฉีดเดือนธันวาคม ตอนนี้ (มีนาคม) คือห่างมาเกิน 1 เดือนแล้ว สามารถรับได้ทันทีที่วัคซีนตัวใหม่มาถึงโรงพยาบาลครับ

สรุปจากคุณหมอ:

หากน้องจะรับ FluMist (วัคซีนแบบพ่น) หรือวัคซีนแบบฉีดของปีนี้ แนะนำให้รอช่วง ปลายเดือนเมษายนถึงพฤษภาคม เพื่อให้ได้วัคซีนสายพันธุ์ล่าสุดของปี 2026 ครับ ภูมิคุ้มกันจากเข็มธันวาคมจะเริ่มลดระดับลงในช่วงกลางปีพอดี การรับเข็มใหม่ในช่วงพฤษภาคมจะช่วย “บูสต์” ภูมิ ให้ลูกรักปลอดภัยตลอดฤดูฝนที่กำลังจะมาถึงครับ

FluMist วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก

วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ 4 สายพันธุ์

ปรึกษากุมารแพทย์เพื่อประเมินความพร้อมของร่างกาย ตรวจเช็กประวัติการแพ้ยาหรือวัคซีน และวางแผนการรับวัคซีนที่เหมาะสม สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมที่ ศูนย์กุมารเวช ชั้น 2