มะเร็งหลายชนิดในระยะแรกอาจยังไม่แสดงอาการ การตรวจคัดกรองจึงเป็นหนึ่งในวิธีที่ช่วยเพิ่มโอกาสในการค้นหาความผิดปกติได้เร็วขึ้น

SPOT-MAS 10 เป็นการตรวจคัดกรองมะเร็งหลายชนิดจากเลือด หรือ Multi-Cancer Early Detection (MCED) โดยวิเคราะห์สัญญาณจาก circulating tumor DNA (ctDNA) หรือสารพันธุกรรมที่ถูกปล่อยออกมาจากเซลล์มะเร็งและหมุนเวียนอยู่ในกระแสเลือด เพื่อช่วยค้นหาสัญญาณที่อาจสัมพันธ์กับมะเร็งหลายชนิดจากการเจาะเลือดเพียงครั้งเดียว

การตรวจ SPOT-MAS เป็น การตรวจคัดกรอง ไม่ใช่การวินิจฉัยโรคมะเร็ง หากผลตรวจพบสัญญาณผิดปกติ จำเป็นต้องได้รับการประเมินและตรวจเพิ่มเติมโดยแพทย์เพื่อยืนยันการวินิจฉัยต่อไป

SPOT-MAS ตรวจคัดกรองมะเร็งอะไรได้บ้าง?

SPOT-MAS 10 ครอบคลุมการคัดกรองมะเร็ง 10 กลุ่ม ได้แก่

1. มะเร็งปอด
2. มะเร็งตับและทางเดินน้ำดี
3. มะเร็งเต้านม
4. มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง
5. มะเร็งกระเพาะอาหาร
6. มะเร็งหลอดอาหาร
7. มะเร็งตับอ่อน
8. มะเร็งศีรษะและลำคอ
9. มะเร็งรังไข่
10. มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

จากรายงานผล SPOT-MAS 10 ระบุว่าการตรวจครอบคลุมรวม 75 subtypes ของมะเร็งทั้ง 10 กลุ่มดังกล่าว

ทั้งนี้ การตรวจมะเร็งรังไข่และมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกอยู่ในขอบเขตการตรวจสำหรับผู้หญิง

ผลตรวจ SPOT-MAS มีแบบใดบ้าง?

รายงานผลแบ่งระดับการประเมินตามค่า ctDNA Z-score ออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ Negative, Intermediate และ Positive

1. Negative – ไม่พบสัญญาณผิดปกติ

หมายถึง ณ เวลาที่ตรวจ ยังไม่พบสัญญาณที่บ่งชี้ถึงความเป็นไปได้ของมะเร็ง 10 ชนิดที่อยู่ในขอบเขตการตรวจ

อย่างไรก็ตาม ผล Negative ไม่ได้หมายความว่าสามารถตัดโอกาสการมีมะเร็งออกได้ 100% เนื่องจากอาจมีมะเร็งที่อยู่นอกขอบเขตของการตรวจ หรือมะเร็งบางตำแหน่งอาจปล่อย ctDNA เข้าสู่กระแสเลือดในปริมาณที่ตรวจพบได้ยาก

2. Intermediate – พบสัญญาณระดับก้ำกึ่ง

เป็นกรณีที่พบสัญญาณสูงกว่าเกณฑ์ Negative แต่ยังไม่ถึงระดับ Positive จึงควรปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาความเหมาะสมของการติดตามหรือการตรวจซ้ำ

3. Positive – พบสัญญาณ ctDNA

หมายถึงพบสัญญาณที่อาจสัมพันธ์กับเซลล์มะเร็ง แต่ ยังไม่ถือว่าได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งแล้ว

กรณีดังกล่าวควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม และอาจต้องตรวจวินิจฉัยด้วยวิธีอื่น เช่น การตรวจทางรังสี การส่องกล้อง หรือการตรวจชิ้นเนื้อ ตามตำแหน่งที่แพทย์สงสัยและความเหมาะสมของแต่ละบุคคล

ใครบ้างที่เหมาะกับการตรวจ SPOT-MAS?

SPOT-MAS เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเพิ่มทางเลือกในการตรวจคัดกรองมะเร็ง โดยเฉพาะผู้ที่ยังไม่มีอาการผิดปกติ แต่อาจมีปัจจัยเสี่ยง เช่น

• ผู้ที่มีอายุมากขึ้น
• ผู้ที่มีประวัติบุคคลในครอบครัวเป็นโรคมะเร็ง
• ผู้ที่สูบบุหรี่หรือเคยสูบบุหรี่
• ผู้ที่มีพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อสุขภาพ
• ผู้ที่ต้องการตรวจสุขภาพเชิงลึกเพิ่มเติมจากการตรวจสุขภาพทั่วไป

ผู้ที่มีอาการผิดปกติหรือสงสัยโรคมะเร็งอยู่แล้ว ควรเข้าพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยโดยตรง ไม่ควรรอหรือใช้ SPOT-MAS เป็นการตรวจเพียงอย่างเดียว

ข้อดีของการตรวจ SPOT-MAS

จุดเด่นของ SPOT-MAS คือ เจาะเลือดเพียงครั้งเดียว สามารถช่วยคัดกรองความเสี่ยงของมะเร็งได้หลายชนิดพร้อมกัน

การตรวจจากเลือดยังช่วยเพิ่มทางเลือกในการคัดกรองมะเร็งบางชนิดที่อาจยังไม่มีโปรแกรมคัดกรองมาตรฐานสำหรับประชาชนทั่วไปทุกคน และหากพบสัญญาณผิดปกติ สามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบให้แพทย์วางแผนการตรวจเพิ่มเติมได้อย่างเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม SPOT-MAS เป็นการตรวจเสริม และ ไม่สามารถใช้ทดแทนการตรวจคัดกรองมาตรฐาน ที่แพทย์แนะนำ เช่น Mammogram, Colonoscopy, Ultrasound, CT, MRI หรือการตรวจอื่นตามอายุ เพศ อาการ และปัจจัยเสี่ยงของแต่ละบุคคล

ตรวจครั้งเดียวแล้วต้องตรวจอีกหรือไม่?

ผล SPOT-MAS สะท้อนสัญญาณที่ตรวจพบ ณ ช่วงเวลาที่เก็บตัวอย่างเลือด ดังนั้นผล Negative ในวันนี้ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีความเสี่ยงเกิดขึ้นในอนาคต

รายงานผล SPOT-MAS ระบุว่า ผู้ที่มีผล Negative ควรตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ และพิจารณาตรวจซ้ำเป็นประจำทุกปี ร่วมกับการตรวจคัดกรองมะเร็งตามมาตรฐานที่แพทย์แนะนำ

ความเสี่ยงด้านสุขภาพสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามอายุ ภาวะสุขภาพ และพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ การไม่ออกกำลังกาย การควบคุมน้ำหนัก และลักษณะการรับประทานอาหาร จึงควรประเมินสุขภาพและตรวจคัดกรองอย่างต่อเนื่องตามความเหมาะสม

รายงาน SPOT-MAS ยังแนะนำการดูแลสุขภาพ เช่น หลีกเลี่ยงหรือจำกัดการสูบบุหรี่ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ จำกัดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ และรับประทานผักผลไม้ให้เพียงพอ

หากผลตรวจพบความเสี่ยง ควรทำอย่างไร?

หากผลตรวจพบสัญญาณผิดปกติ ไม่ควรตีความทันทีว่าเป็นมะเร็ง แต่ควรนำผลไปปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

แพทย์อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมตามตำแหน่งที่สงสัย เช่น การตรวจ Ultrasound, CT scan, MRI, การส่องกล้อง หรือการตรวจชิ้นเนื้อ เพื่อยืนยันการวินิจฉัยต่อไป

การตรวจ SPOT-MAS จึงควรใช้เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการคัดกรองและประเมินความเสี่ยง ไม่ใช่การยืนยันโรคด้วยการตรวจเพียงครั้งเดียว

อาการแบบไหนควรพบแพทย์โดยไม่รอการตรวจคัดกรอง?

หากมีอาการผิดปกติ เช่น

• การขับถ่ายหรือการปัสสาวะเปลี่ยนแปลงผิดปกติ
• มีแผลหรืออาการผิดปกติที่ไม่หาย
• มีเลือดออกหรือสารคัดหลั่งผิดปกติ
• คลำพบก้อนหรือความหนาตัวผิดปกติ
• อาหารไม่ย่อยหรือกลืนลำบาก
• ไฝหรือรอยโรคมีขนาด สี หรือรูปร่างเปลี่ยนไป
• ไอหรือเสียงแหบเรื้อรัง

ควรพบแพทย์เพื่อประเมินโดยตรง โดยรายงานผล SPOT-MAS ระบุว่า การชะลอการตรวจเมื่อมีอาการน่าสงสัย อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการได้รับการวินิจฉัยในระยะที่โรคลุกลามมากขึ้น

ข้อควรรู้

SPOT-MAS เป็น การตรวจคัดกรอง ไม่ใช่การวินิจฉัยโรคมะเร็ง

ผลตรวจ Negative ไม่สามารถยืนยันได้ว่าจะไม่มีมะเร็ง 100% และผล Positive ก็ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งแน่นอน ผู้รับบริการควรได้รับการประเมินผลร่วมกับแพทย์ และเข้ารับการตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

การตรวจ SPOT-MAS ไม่ทดแทนการตรวจสุขภาพและการตรวจคัดกรองมะเร็งตามมาตรฐานที่แพทย์แนะนำ

แหล่งอ้างอิง

1. SPOT-MAS 10: Early Detection of 10 Cancers – ctDNA Analysis Result, Sample Report, N Health Novogene Genomics Co., Ltd. และ Gene Solutions (Thailand) Co., Ltd., Report Version June 10, 2025.
2. Nguyen L.H.D. et al. Prospective validation study: a non-invasive circulating tumor DNA-based assay for simultaneous early detection of multiple cancers in asymptomatic adults. BMC Medicine. 2025;23:90. ซึ่งเป็นหนึ่งในงานวิจัยที่อ้างอิงอยู่ในรายงาน SPOT-MAS 10
3. Bettegowda C. et al. Detection of circulating tumor DNA in early- and late-stage human malignancies. Science Translational Medicine. 2014.
4. Nguyen et al. Multimodal analysis of methylomics and fragmentomics in plasma cell-free DNA for multi-cancer early detection and localization. eLife. 2023.